Możemy ustanawiać kolejne przepisy chroniące człowieka. Jednak skuteczna ochrona wymaga również zmiany sposobu, w jaki traktujemy siebie nawzajem.
Każda nowa regulacja dotycząca bezpieczeństwa, ochrony środowiska czy praw pracowniczych odpowiada na określone potrzeby społeczne. Prawo wyznacza granice, nakłada obowiązki i daje narzędzia dochodzenia swoich praw. Jego znaczenie jest niepodważalne.
Warto jednak zadać pytanie, które wykracza poza samą legislację, czy potrafimy zapobiegać sytuacjom, które później wymagają interwencji państwa?
To pytanie nabiera szczególnego znaczenia w kontekście zmian w przepisach antymobbingowych. Nowelizacja Kodeksu pracy i Kodeksu postępowania cywilnego, ogłoszona 4 sierpnia 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1046, ma wejść w życie 5 listopada 2026 r. Przewiduje między innymi zmianę definicji mobbingu, większy nacisk na działania prewencyjne oraz nowe rozwiązania dotyczące dochodzenia roszczeń przez pracowników. https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1046/ogl
Kierunek zmian jest istotny. Pozostaje jednak pytanie o to, jak przełożymy nowe obowiązki na codzienne funkcjonowanie organizacji.
Przepisy wyznaczają granice. Człowiek podejmuje decyzje.
Prawo może określać, jakie zachowania są niedopuszczalne, jakie obowiązki spoczywają na pracodawcy i jakie konsekwencje wiążą się z naruszeniem praw pracownika. Nie zastąpi jednak umiejętności rozpoznawania własnych emocji, szacunku do cudzych granic ani odpowiedzialności za sposób, w jaki odnosimy się do innych.
Mobbing rozwija się w konkretnym środowisku społecznym. Znaczenie mają relacje władzy, sposób komunikowania się, reakcje przełożonych oraz to, czy otoczenie przyzwala na poniżanie, zastraszanie lub izolowanie innych osób. Czasem niepożądane zachowania pozostają bez reakcji, ponieważ są tłumaczone wymagającym charakterem pracy, silnym temperamentem przełożonego albo presją wyników. Innym razem świadkowie milczą, ponieważ obawiają się konsekwencji sprzeciwu.
Właśnie tutaj zaczyna się przestrzeń dla profilaktyki, w sposobie, w jaki organizacja rozpoznaje ryzyko, reaguje na pierwsze sygnały i uczy ludzi odpowiedzialnego postępowania. Nie każde niewłaściwe zachowanie spełnia prawne przesłanki mobbingu. Nie oznacza to jednak, że należy je ignorować. Organizacja może reagować na naruszenia zasad współpracy i szacunku, zanim sytuacja stanie się poważniejsza.
Kontrolowanie emocji i odpowiedzialność za własne zachowanie
Umiejętność regulowania emocji ma znaczenie w każdej relacji, także zawodowej. Złość, frustracja, stres i rozczarowanie są naturalnymi reakcjami człowieka. Odpowiedzialność zaczyna się w momencie, w którym decydujemy, co z nimi zrobimy. Przełożony pod presją wyników może zdecydować się na rzeczową rozmowę albo publiczne upokorzenie pracownika. Współpracownik, który czuje się zagrożony czyjąś pozycją, może wyjaśnić konflikt albo próbować podważać kompetencje drugiej osoby.
Dlatego warto rozwijać kompetencje związane z komunikacją, rozwiązywaniem konfliktów, rozpoznawaniem napięcia i świadomym reagowaniem na trudne sytuacje. Szczególnego przygotowania potrzebują osoby zarządzające zespołami, ponieważ ich zachowanie wpływa na normy obowiązujące w całej organizacji. Szkolenia z etyki i komunikacji nie rozwiążą każdej sytuacji. Mogą jednak stanowić część spójnego systemu, który łączy edukację, jasne standardy, bezpieczne zgłaszanie nieprawidłowości i konsekwentne reagowanie.
Pracownik potrzebuje czegoś więcej niż deklaracji
O kulturze organizacyjnej świadczą codzienne doświadczenia pracowników. To, czy mogą zgłosić niepokojącą sytuację bez obawy przed odwetem. Czy przełożony potrafi wysłuchać zastrzeżeń. Czy zasady obowiązują wszystkich, również osoby zajmujące wysokie stanowiska.
Warto przyjrzeć się także temu, jak firmy rozumieją troskę o dobrostan zespołu. Owoce w czwartki, dodatkowe udogodnienia i atrakcyjne benefity mogą być przyjemnym dodatkiem do pracy. Nie zastąpią jednak bezpiecznego środowiska, rzetelnego zarządzania ani dostępu do odpowiedniego wsparcia w trudnej sytuacji.
Dostęp do konsultacji psychologicznych, edukacja dotycząca zdrowia psychicznego, szkolenia dla kadry kierowniczej i przejrzyste procedury reagowania mogą stanowić bardziej bezpośrednią odpowiedź na rzeczywiste potrzeby pracowników.
Nie chodzi o to, aby odpowiedzialność za mobbing przenosić na osoby doświadczające przemocy ani sprowadzać go do trudności emocjonalnych. Odpowiedzialność za zapobieganie mobbingowi spoczywa na pracodawcy w zakresie określonym prawem. Wsparcie psychologiczne może być wartościowym uzupełnieniem działań organizacyjnych, ale nie zastępuje interwencji wobec zachowań naruszających prawa pracownika.
Od miejsca pracy do relacji społecznych
Ta sama refleksja dotyczy naszego życia poza pracą.
Możemy mieszkać obok siebie przez wiele lat, a jednocześnie niewiele o sobie wiedzieć. Codziennie spotykać tych samych ludzi i nie zauważać, że ktoś przechodzi przez trudny okres. W sytuacji kryzysowej brak relacji może utrudniać dostrzeżenie potrzeb drugiego człowieka i udzielenie mu wsparcia. Nie oznacza to, że wszyscy musimy utrzymywać bliskie relacje z otoczeniem. Warto jednak budować kulturę, w której zauważanie drugiego człowieka, reagowanie na krzywdę i odpowiedzialność społeczna mają realną wartość.
W pracy mechanizm jest podobny. Zespół może funkcjonować jako grupa osób realizujących zadania albo jako środowisko, w którym ludzie potrafią rozmawiać o trudnościach, rozwiązywać konflikty i reagować na niewłaściwe zachowania. Dobre relacje nie eliminują ryzyka przemocy. Mogą jednak sprzyjać wcześniejszemu rozpoznawaniu niepokojących sytuacji i ograniczać przyzwolenie na krzywdzenie innych.
Rola fundacji i edukacji
Dlatego działania organizacji społecznych powinny uzupełniać system prawny poprzez edukację, profilaktykę i budowanie świadomości społecznej. Fundacje mogą tworzyć przestrzeń do rozmowy o zachowaniach przemocowych, rozwijać kompetencje komunikacyjne, upowszechniać wiedzę o prawach pracowniczych oraz wspierać inicjatywy służące poprawie bezpieczeństwa w miejscu pracy.
Mogą również łączyć perspektywę pracowników i pracodawców. Pierwsi potrzebują wiedzy o swoich prawach, sposobach reagowania i dostępnych formach wsparcia. Drudzy potrzebują narzędzi, które pomogą im rozpoznawać ryzyko, tworzyć bezpieczne procedury i budować kulturę odpowiedzialności.
W przypadku osób wysoko wrażliwych i neuroatypowych warto dodatkowo uwzględniać różnorodność sposobów komunikowania się, przetwarzania bodźców i reagowania na stres. Takie podejście może wspierać tworzenie środowiska pracy, w którym różnice indywidualne są rozumiane, a wymagania zawodowe pozostają jasno określone.
Zacznijmy, zanim pojawi się krzywda
Nowe przepisy tworzą ramy prawne i wzmacniają obowiązki związane z przeciwdziałaniem mobbingowi. Ich rzeczywiste znaczenie będzie zależało również od tego, jak zostaną wdrożone w organizacjach i jak będą stosowane w praktyce.
Potrzebujemy procedur, ale także ludzi, którzy wiedzą, jak z nich korzystać. Potrzebujemy szkoleń, ale również konsekwencji w działaniu. Potrzebujemy pracodawców, którzy traktują bezpieczeństwo pracowników jako część odpowiedzialnego zarządzania, oraz pracowników, którzy potrafią reagować na krzywdę i respektować granice innych.
Warto więc zapytać siebie, czy uczymy się wyłącznie tego, jak postępować, gdy dochodzi do naruszenia prawa, czy również tego, jak ograniczać ryzyko takich sytuacji?
Jeżeli chcemy skuteczniej przeciwdziałać mobbingowi, musimy zacząć wcześniej. Od edukacji, codziennych relacji, odpowiedzialności za własne zachowanie i tworzenia środowiska, w którym szacunek nie pozostaje jedynie zapisem w regulaminie.
Od diagnozy do działania. Głos Fundacji DOES SHE
Chcemy uczestniczyć w budowaniu systemowych rozwiązań przeciwdziałających mobbingowi, dlatego skierowaliśmy do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo z propozycją współpracy w zakresie monitorowania praktycznego wdrażania nowych przepisów oraz włączenia przedstawicielek Fundacji do grona konsultantów wspierających działania związane z ich stosowaniem.
Zależy nam, aby ochrona pracowników obejmowała zarówno możliwość dochodzenia swoich praw, jak i działania zapobiegające przemocy w miejscu pracy. Chcemy rozwijać rzecznictwo, gromadzić sygnały dotyczące sytuacji pracowników i wspierać edukację w zakresie bezpiecznych relacji zawodowych.
Skuteczna profilaktyka wymaga współpracy administracji publicznej, pracodawców, pracowników i organizacji społecznych. Każda z tych stron wnosi inną perspektywę, a ich współdziałanie może pomóc lepiej rozpoznawać zagrożenia i rozwijać praktyczne rozwiązania. Prawo wyznacza granice, lecz to ludzie decydują, czy będą je szanować.
Czekamy na odpowiedź.
